แหล่งอ้างอิง · References

สามเรื่องที่คนเข้าใจผิดบ่อยที่สุด

1. ไม่มีบทกวีรูนส์ของเอลเดอร์ฟูธาร์คหลงเหลืออยู่เลย

บทกวีรูนส์ที่รอดมาถึงปัจจุบันมีสามฉบับหลัก และไม่มีฉบับไหนอธิบายเอลเดอร์ฟูธาร์ค 24 ตัวโดยตรง — ฉบับแองโกล-แซกซันอธิบายฟูธอร์ค 29 ตัว ส่วนฉบับไอซ์แลนด์และนอร์เวย์อธิบายยังเกอร์ฟูธาร์ค 16 ตัว บทกวีที่แสดงในเว็บนี้จึงเป็นบทของรูนส์ที่สืบสายกันมา ไม่ใช่บทของรูนส์เอลเดอร์โดยตรง

2. ความหมายของรูนส์ตัวเดียวกันขัดแย้งกันเองระหว่างบทกวี

ตัวอย่างชัดที่สุดคือรูนส์ ᚲ — ฉบับแองโกล-แซกซันอ่านว่า cen แปลว่าคบเพลิง ส่วนฉบับไอซ์แลนด์อ่านว่า kaun แปลว่าแผลฝีหนอง สองความหมายนี้ไม่มีอะไรเกี่ยวกันเลย ใครที่บอกว่ารูนส์แต่ละตัวมีความหมาย "ดั้งเดิม" เพียงหนึ่งเดียว กำลังพูดเกินหลักฐาน

3. หลักฐานการเสี่ยงทายด้วยรูนส์อ่อนกว่าที่คิดมาก

บันทึกที่ถูกอ้างบ่อยที่สุดคือ Tacitus, Germania บทที่ 10 ซึ่งบรรยายการเสี่ยงทายด้วยชิ้นไม้ที่ทำเครื่องหมายไว้ แต่ทาซิทัสเขียนราว ค.ศ. 98 โดยไม่เคยไปเจอร์มาเนีย และไม่ได้บอกว่าเครื่องหมายนั้นคือรูนส์ส่วนสำนวน "casting the runes" ในความหมายการทำนายนั้น Ophelia Eryn Hostetter (Old English Poetry Project, Rutgers) ระบุโดยอ้าง Oxford English Dictionary ว่าเพิ่งปรากฏในภาษาอังกฤษเมื่อปี 1829

สิ่งที่มีหลักฐานหนาแน่นคือรูนส์ถูกใช้เป็นระบบเขียนในชีวิตประจำวัน — หินอนุสรณ์ ป้ายชื่อเจ้าของสินค้า บัญชีการค้า และจดหมายส่วนตัว อย่างที่พบในจารึกกว่า 550 ชิ้นที่แบร์เกน

ทำไมสำรับนี้มี 24 ใบ ไม่ใช่ 25

สำรับไพ่รูนส์เชิงพาณิชย์จำนวนมากมี 25 ใบ โดยใบที่ 25 เป็นแผ่นเปล่าไม่มีสัญลักษณ์ เรียกกันว่า "รูนส์ว่าง" หรือ Wyrd

ใบนั้นไม่มีอยู่จริงในประวัติศาสตร์ — ไม่ปรากฏในฟูธาร์คใด ๆ ไม่มีในบทกวีรูนส์ฉบับไหน และไม่เคยพบในจารึกใดเลย มันถูกเพิ่มเข้ามาในวงการทำนายโดย Ralph Blum ในหนังสือ The Book of Runes ปี 1982 ส่วนคำว่า wyrd เอง เป็นคำอังกฤษเก่าแปลว่าโชคชะตาซึ่งมีอยู่จริง แต่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับแผ่นเปล่านี้แต่อย่างใด

สำรับนี้จึงมีเฉพาะเอลเดอร์ฟูธาร์ค 24 ตัวที่มีหลักฐานรองรับ หากคุณคุ้นกับสำรับ 25 ใบและอยากได้ใบนั้นกลับมา เพิ่มได้เองใน data/runes.ts

แหล่งข้อมูลชั้นต้น

• Anglo-Saxon Rune Poem ↗

  บทกวี 29 บทว่าด้วยอักษรฟูธอร์คแองโกล-แซกซัน แต่งราวศตวรรษที่ 7–10 ต้นฉบับ Cotton Otho B.x ถูกไฟไหม้ที่หอสมุดคอตตันในปี 1731 ข้อความที่เหลืออยู่ทุกวันนี้มาจากสำเนาที่ George Hickes คัดไว้ในปี 1705 ทั้งหมด

• Icelandic Rune Poem ↗

  บทกวี 16 บทว่าด้วยยังเกอร์ฟูธาร์ค ต้นฉบับเก่าที่สุดคือ AM 687 d 4° ราวปี 1500 มีหลายฉบับที่ข้อความไม่ตรงกัน และบางส่วนของต้นฉบับชำรุดจนอ่านไม่ออก

• Norwegian Rune Poem ↗

  บทกวีว่าด้วยยังเกอร์ฟูธาร์ค แต่งในศตวรรษที่ 13 ต้นฉบับถูกทำลาย เหลือผ่านสำเนาศตวรรษที่ 17

• Bruce Dickins — Runic and Heroic Poems of the Old Teutonic Peoples (1915) ↗

  คำแปลอังกฤษของบทกวีรูนส์ทั้งสามฉบับ ตีพิมพ์ปี 1915 อยู่ในสาธารณสมบัติแล้ว คำแปลที่ทำเครื่องหมายว่า 'คำแปลจาก Dickins (1915)' ในเว็บนี้ยกมาจากงานชิ้นนี้

• Sigrdrífumál — Poetic Edda บทที่ 6 ↗

  บทกวีเอ็ดดาที่วาลคีรีสอนซีเกิร์ดเรื่องรูนส์ บทที่ 6 สั่งว่าถ้าอยากได้ชัยชนะให้สลักรูนส์ชัยชนะบนด้ามดาบแล้วเอ่ยชื่อไทร์สองครั้ง เป็นหลักฐานชั้นต้นที่ผูกรูนส์ ᛏ เข้ากับชัยชนะโดยตรง และสอดคล้องกับรูนส์ทีวาซที่พบซ้อนกันเป็นตับบนเครื่องรางลินด์โฮล์มและแผ่นทอง Seeland-II-C

• Tacitus — Germania บทที่ 10 (ราว ค.ศ. 98) ↗

  บันทึกโรมันที่บรรยายว่าชนเผ่าเจอร์แมนิกเสี่ยงทายด้วยการตัดกิ่งไม้ผลเป็นชิ้นเล็ก ๆ ทำเครื่องหมายไว้ แล้วโปรยลงบนผ้าขาว ก่อนหยิบขึ้นมาทีละชิ้นสามครั้ง ข้อควรระวัง: ทาซิทัสไม่เคยเดินทางไปเจอร์มาเนียเอง และนักวิชาการจำนวนมากอ่านงานนี้เป็นการวิจารณ์สังคมโรมันมากกว่ารายงานภาคสนาม ที่สำคัญคือเขาไม่ได้ระบุว่าเครื่องหมายเหล่านั้นคือรูนส์

งานวิชาการและหลักฐานทางโบราณคดี

• R. I. Page — An Introduction to English Runes (1999)

  งานมาตรฐานด้านรูนส์อังกฤษ สำนักพิมพ์ Boydell Press

• R. I. Page — The Icelandic Rune Poem (1999)

  การถอดความต้นฉบับ AM 687 d 4° อย่างละเอียด รวมถึงระบุจุดที่ต้นฉบับชำรุดและส่วนที่เป็นการคาดเดา จัดพิมพ์โดย Viking Society for Northern Research, UCL

• Elliott Van Kirk Dobbie — The Anglo-Saxon Minor Poems (1942)

  ฉบับวิชาการของบทกวีแองโกล-แซกซัน สำนักพิมพ์ Columbia University Press

• Old English Poetry Project, Rutgers University ↗

  คำแปลบทกวีรูนส์แองโกล-แซกซันฉบับร่วมสมัย โดย Dr. Ophelia Eryn Hostetter พร้อมความเห็นทางวิชาการในส่วนคอมเมนต์ที่อภิปรายเรื่องหลักฐานการใช้รูนส์ในเชิงเวทมนตร์

• Bryggen inscriptions, Bergen ↗

  จารึกรูนส์กว่า 550 ชิ้นจากท่าเรือแบร์เกน อายุระหว่างปี 1150–1350 ขุดพบหลังเหตุไฟไหม้ปี 1955 ประเทศนอร์เวย์ ส่วนใหญ่เป็นเรื่องการค้า ป้ายชื่อเจ้าของสินค้า และจดหมายส่วนตัว รวมถึงคาถารักหมายเลข 257 อายุราวปี 1335 เป็นหลักฐานว่ารูนส์ถูกใช้เป็นระบบเขียนในชีวิตประจำวันเป็นหลัก

เรื่องแอตต์ (ættir)

ฟูธาร์คทั้ง 24 ตัวถูกแบ่งเป็นสามกลุ่ม กลุ่มละแปด เรียกว่า ætt (พหูพจน์ ættir) ในภาษานอร์สโบราณ แปลว่า 'ตระกูล' หรือ 'กลุ่มแปด' การแบ่งนี้มีหลักฐานจริง — แผ่นทอง Vadstena จากศตวรรษที่ 6 คั่นสามกลุ่มด้วยเครื่องหมายวรรคตอนชัดเจน และรูนส์รหัสลับยุคหลังเข้ารหัสตัวอักษรเป็น 'กลุ่มที่เท่าไหร่ ตัวที่เท่าไหร่ในกลุ่ม' ซึ่งใช้ไม่ได้เลยถ้าคนสมัยนั้นไม่รู้จักการแบ่งนี้

แต่ชื่อของแต่ละแอตต์ไม่มีหลักฐาน ไม่มีแหล่งข้อมูลโบราณใดเรียกมันว่าแอตต์ของเฟรย์ ฮากัล หรือไทร์ — เป็นธรรมเนียมที่นักวิชาการยุคหลังตั้งขึ้นโดยเรียกตามรูนส์ตัวแรกของแต่ละกลุ่ม ส่วนการตีความว่าแต่ละกลุ่มมีธีมอะไรก็เป็นการตีความสมัยใหม่เช่นกัน

• แอตต์ของเฟรย์ (Freyr's Aett) — ใบที่ 1–8 · แปดรูนส์แรก ว่าด้วยการสร้าง ความอุดมสมบูรณ์ และรากฐานของชีวิต
• แอตต์ของเฮมดัลล์ (Heimdall's Aett) — ใบที่ 9–16 · แปดรูนส์กลาง ว่าด้วยบททดสอบ แรงขัดขวาง และการเปลี่ยนผ่าน
• แอตต์ของไทร์ (Tyr's Aett) — ใบที่ 17–24 · แปดรูนส์สุดท้าย ว่าด้วยจิตวิญญาณ ความสัมพันธ์ และการบรรลุผล

คำอธิบายเต็มของแต่ละแอตต์อยู่ในหน้าสำรับ — กดชิปกรองแอตต์ที่ต้องการแล้วคำอธิบายจะปรากฏเหนือกริด

ภาษาศาสตร์และการออกเสียง

รูปคำที่ขึ้นต้นด้วยเครื่องหมาย * เช่น *fehu คือรูปที่สร้างขึ้นใหม่ ด้วยวิธีเปรียบเทียบภาษาลูกย้อนกลับ ไม่ใช่คำที่มีใครบันทึกไว้จริง เครื่องหมายดอกจันเป็นธรรมเนียมมาตรฐานทางภาษาศาสตร์ที่บอกแบบนั้น

คำอ่าน IPA ทุกตัวในเว็บนี้อิงระบบเสียงโปรโต-เจอร์แมนิกจาก Ringe ส่วนรูปคำมาจากสองสาย — ชื่อที่เป็นคำนามสามัญใช้พจนานุกรมของ Kroonen ส่วนชื่อที่รู้จักเฉพาะในธรรมเนียมชื่อรูนส์ใช้ Antonsen รายใบระบุไว้ในหน้าไพ่ว่าอ้างเล่มไหน

มี 8 ใบจาก 24 ใบ ที่นักวิชาการยังไม่ลงรอยกันเรื่องรูปคำหรือความหมาย เราไม่กลบข้อถกเถียงเหล่านั้น แต่แสดงไว้ในหน้าไพ่ใบนั้น ๆ พร้อมระบุว่าใครเสนออะไร ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือ ᚲ ที่บทกวีคนละฉบับให้ชื่อคนละคำ และ ᛈ ที่ไม่มีใครรู้ความหมายเลย

• Elmer H. Antonsen — Runes and Germanic Linguistics (2002)

  งานมาตรฐานเรื่องชื่อรูนส์เอลเดอร์ฟูธาร์คและการสร้างรูปคำขึ้นใหม่ · Mouton de Gruyter, Berlin · ISBN 978-3-11-017462-5 · ใช้อ้างรูปคำ 6 ใบ

• Guus Kroonen — Etymological Dictionary of Proto-Germanic (2013)

  พจนานุกรมรากศัพท์โปรโต-เจอร์แมนิก ราว 2,800 หัวคำ ใช้อ้างรูปคำที่เป็นคำนามสามัญ · Brill, Leiden — Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 11 · ISBN 978-90-04-18340-7 · ใช้อ้างรูปคำ 18 ใบ

• Don Ringe — From Proto-Indo-European to Proto-Germanic (2006, ฉบับที่ 2 ปี 2017)

  ไวยากรณ์และระบบเสียงโปรโต-เจอร์แมนิก IPA ทุกตัวในเว็บนี้อิงระบบเสียงจากเล่มนี้ · Oxford University Press · ISBN 978-0-19-879258-1

• R. I. Page — An Introduction to English Runes (1999)

  งานมาตรฐานด้านรูนส์อังกฤษ ใช้ตรวจสอบชื่อรูนส์ฝั่งแองโกล-แซกซัน · Boydell Press · ISBN 978-0-85115-946-9

• Michael P. Barnes — Runes: A Handbook (2012)

  คู่มือรูนส์ระดับมหาวิทยาลัย ใช้ตรวจข้อถกเถียงเรื่องค่าเสียงของรูนส์บางตัว · Boydell Press, Woodbridge · ISBN 978-1-84383-778-8

ที่มาของส่วนที่เป็นการตีความสมัยใหม่

• Ralph Blum — The Book of Runes (1982)

  ต้นทางของระบบทำนายด้วยรูนส์แบบที่แพร่หลายในปัจจุบัน ความหมายไพ่ในเว็บนี้สืบสายมาจากประเพณีนี้ ไม่ใช่จากหลักฐานยุคไวกิ้ง หนังสือเล่มนี้ยังเป็นที่มาของ 'รูนส์ว่าง' ใบที่ 25 ซึ่งสำรับนี้ไม่ได้ใช้ (ดูหัวข้อถัดไป)

• รูปแบบการทำนาย 5 แบบ

  ประจำวัน / สามใบ / ห้าใบ / เจ็ดใบ / ทั้งชีวิต อ้างอิงจากคู่มือที่แนบมากับสำรับไพ่รูนส์เชิงพาณิชย์ร่วมสมัย เป็นประเพณีสมัยใหม่ทั้งหมด ไม่มีหลักฐานว่าชาวไวกิ้งวางไพ่เป็นรูปแบบเหล่านี้

สรุปข้อมูลในเว็บนี้

• 24 ใบ — เอลเดอร์ฟูธาร์คครบชุด ไม่มีใบที่เพิ่มในยุคสมัยใหม่
• 24 ใบมีบทกวีรูนส์ของรูนส์ที่สืบสายกันมารองรับ
• 16 ใบอ้างอิงบทกวีรูนส์ไอซ์แลนด์
• 8 ใบอ้างอิงบทกวีรูนส์แองโกล-แซกซัน
• 0 ใบอ้างอิงบทกวีรูนส์นอร์เวย์
• 16 ใบใช้คำแปลตรงตัวจาก Dickins (1915) ที่เหลือเป็นสรุปความ ซึ่งระบุกำกับไว้ในหน้าไพ่ทุกใบ
• 24 ใบมีคำอ่าน IPA อ้างอิงแหล่งวิชาการ และ 8 ใบมีข้อถกเถียงที่แสดงไว้ตรง ๆ